อาการลิ้นแข็ง พูดไม่ชัด กลืนลำบาก รักษาและฟื้นฟูได้อย่างไร

อาการพูดไม่ชัด (Dysarthria, 言语不利) กลืนลำบาก (Dysphagia, 吞咽障碍) เป็นอาการหลงเหลือที่เกิดหลังจากเป็นโรคหลอดเลือดสมอง (Post-stroke หรือ 中风后遗症) ที่ผู้ป่วยหลอดเลือดสมองต้องเผชิญ โดยทั้งสองอาการนี้มักจะมาด้วยกัน ซึ่งส่งผลต่อคุณภาพชีวิต สภาพจิตใจ ที่ไม่สามารถทำกิจวัตรประจำวัน เช่น การทานข้าว กลืนข้าว กลืนน้ำ ออกเสียงพูดคุยได้ดังเดิม

อาการแบบนี้ ให้โทร 1669 ทันที

• หน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรง
• เดินเซ ทรงตัวไม่ดี
• พูดไม่ชัด พูดไม่ออก หรือเข้าใจคำพูดได้ยาก
• กลืนลำบากหรือสำลักทันที
• ปวดศีรษะรุนแรงผิดปกติ

อาการแบบนี้ใช่คุณหรือคนในครอบครัวไหม

• พูดไม่ชัด ออกเสียงลำบาก พูดช้าลง หรือเสียงเปลี่ยน
• กลืนอาหารหรือน้ำลำบาก รู้สึกเหมือนมีอาหารติดในลำคอ
• ไอหรือสำลักขณะรับประทานอาหาร
• เคี้ยวได้น้อยลง น้ำลายไหล
• รับประทานได้น้อยลง น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ

ลิ้นแข็ง พูดไม่ชัด เกิดจากอะไร

• โรคหลอดเลือดสมอง
• ความผิดปกติของระบบประสาทและกล้ามเนื้อ
• การบาดเจ็บหรือความผิดปกติของสมอง
• โรคทางระบบคอ จมูก และลำคอ
• ภาวะกล้ามเนื้ออ่อนแรง และภาวะเสื่อมตามอายุ

แบบไหนควรมาพบแพทย์

• สำลักบ่อยจนไม่กล้ารับประทานอาหารหรือดื่มน้ำ
• น้ำหนักลดลงเรื่อย ๆ
• ผ่านระยะเฉียบพลันของโรคหลอดเลือดสมองแล้วและต้องการฟื้นฟูต่อเนื่อง
• ฟื้นฟูอยู่แล้วแต่อาการหยุดนิ่ง

แพทย์แผนจีนดูแลอย่างไร

• ฝังเข็ม ช่วยส่งเสริมการฟื้นฟูการทำงานของระบบประสาทและกล้ามเนื้อ รวมถึงกล้ามเนื้อที่เกี่ยวข้องกับการพูดและการกลืน
• ยาสมุนไพรจีน พิจารณาตามอาการและสภาพร่างกายของแต่ละบุคคล
• ดูแลร่วมกับการฟื้นฟู ควบคู่กับการฝึกพูด ฝึกกลืน และการฟื้นฟูตามคำแนะนำของทีมผู้ดูแลสุขภาพ

จุดฝังเข็มที่ใช้แก้อาการลิ้นแข็ง พูดไม่ชัด กลืนลำบาก

การรักษาอาการพูดไม่ชัด กลืนลำบาก ในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง แพทย์แผนจีนจะฝังเข็มลงบนจุดที่เกี่ยวข้องกับการพูด การกลืน เช่น

• ฝังเข็มใต้ลิ้นตำแหน่งจุดจินจิน (金津) อวี้เย่ (玉液) ช่วยคลายกล้ามเนื้อใต้ลิ้นที่แข็งเกร็ง ที่มีเลือดคั่งค้าง ทำให้การกระดกลิ้น การออกเสียงพูดจะค่อย ๆ พัฒนาดีขึ้น รวมถึงการกลืนน้ำ การเคี้ยวข้าวด้วย
• จุดหย่าเหมิน (哑门) ใช้รักษาผู้ที่มีอาการเสียงหาย พูดไม่ได้ พูดไม่ชัด เพราะลิ้นลีบหรือลิ้นแข็ง
• จุดซ่างเหลียนเฉวียน (上廉泉) บริเวณลำคอใต้คาง ใช้รักษาอาการลิ้นแข็ง เสียงแหบ พูดไม่ชัด ช่วยให้การทำงานของหลอดอาหารดีขึ้น ช่วยให้กลืนได้มากขึ้น
• จุดเจ้าไห่ (照海) เป็นหนึ่งจุดเชื่อมโยงเส้นลมปราณพิเศษทั้งแปด (八脉交会 ปาม่ายเจียวหุ้ย) ที่รักษาโรคบริเวณลำคอ คอหอย ปอด และกระบังลม จะช่วยเปิดทวารคอช่วยเรื่องการพูด ช่วยทะลวงให้ชี่บริเวณลำคอไหลคล่องสะดวก รักษาอาการพูดไม่ชัดและกลืนลำบาก

ผลลัพธ์แตกต่างกันในแต่ละบุคคล ขึ้นอยู่กับสาเหตุ ความรุนแรง และความต่อเนื่องของการฟื้นฟู

เริ่มฝังเข็มได้เมื่อไร

หลังออกจากโรงพยาบาล หากอาการทางการแพทย์คงที่ สามารถเข้ารับการประเมินเพื่อวางแผนการฝังเข็มร่วมกับการฟื้นฟูได้ โดยไม่จำเป็นต้องรอให้หายดีก่อน ทั้งนี้ควรพิจารณาตามชนิดของโรคหลอดเลือดสมอง ความรุนแรงของอาการ และสภาพร่างกายของแต่ละบุคคล

ระยะเวลาในการฟื้นฟู

ช่วง 6 เดือนแรกหลังเกิดโรคหลอดเลือดสมองเป็นช่วงสำคัญของการฟื้นฟู จึงควรเริ่มฟื้นฟูโดยเร็วเมื่ออาการคงที่ และทำอย่างต่อเนื่องตามความเหมาะสมของผู้ป่วย อย่างไรก็ตาม หลัง 6 เดือนยังสามารถฟื้นฟูและพัฒนาความสามารถได้ เพียงแต่อาจต้องใช้เวลาและความต่อเนื่องมากขึ้น

มาครั้งแรกต้องเจออะไรบ้าง

1. ซักประวัติ อาการ โรคประจำตัว และยาที่ใช้อยู่
2. ตรวจตามศาสตร์แพทย์แผนจีน
3. แพทย์อธิบายแนวทางการดูแล
4. เริ่มการรักษาและนัดติดตามผล

สามารถรับผู้ป่วยที่ใช้รถเข็นหรือผู้ที่มีข้อจำกัดในการเคลื่อนไหวได้ โดยควรมีผู้ดูแลมาด้วยในกรณีที่ผู้ป่วยไม่สามารถช่วยเหลือตนเองได้ เพื่อความสะดวกและความปลอดภัยระหว่างเข้ารับบริการ

ดูแลตัวเองที่บ้าน

• รับประทานอาหารที่มีลักษณะเหมาะกับความสามารถในการกลืน
• รับประทานคำเล็ก ๆ ไม่รีบ นั่งตัวตรง
• หลีกเลี่ยงการพูดขณะมีอาหารอยู่ในปาก
• ฝึกพูดและฝึกกลืนตามคำแนะนำอย่างต่อเนื่อง

คำถามที่พบบ่อย

ฝังเข็มช่วยเรื่องกลืนลำบากได้จริงไหม

ใช้เป็นส่วนหนึ่งของการฟื้นฟู ร่วมกับการรักษาหลัก ไม่ใช่ทดแทน

ต้องหยุดยาที่โรงพยาบาลหลักไหม

ไม่ต้อง ทำควบคู่กับการรักษาหลัก และแจ้งยาที่ใช้อยู่ให้แพทย์ทราบทุกครั้ง

แพทย์จีนณรงค์ แซ่งุ่ย (พจ.89)